دسته‌ها
مقالات

یبوست (خشکی مزاج) بعلت عدم نوشیدن مایعات در طول روز و رژیم ناسالم

در اثر بروز یبوست یا خشکی مزاج، تعداد دفعات تخلیه مدفوع کاهش پیدا می‌کند و یا این که مدفوع سفت و خشک می‌شود. امکان دارد یبوست در اثر عدم نوشیدن مایعات فراوان و یا عدم مصرف فیبر کافی در رژیم غذایی ایجاد شود. همچنین ممکن است یبوست به علت عوارض جانبی ناشی از مصرف برخی از داروها یا بروز برخی از عارضه‌ها به وجود بیاید. در بسیاری از موارد علت ایجاد یبوست مشخص نمی‌باشد. داروهای ملین یا ضد یبوست داروهایی هستند که برای رفع یبوست مصرف می‌شوند. این داروها بایستی تا زمان رفع علائم و تنها برای یک دوره کوتاه مصرف شوند.

دلایل ایجاد یبوست


دلایل ایجاد یبوست

موارد زیر باعث ایجاد یبوست یا خشکی مزاج می‌شوند :

  • عدم مصرف فیبر کافی می‌تواند باعث ایجاد یبوست شود. هر فرد به طور متوسط حدود 12 گرم در روز فیبر مصرف می‌کند. البته مصرف 18 گرم فیبر در روز بوسیله متخصصین تغذیه توصیه می‌شود. فیبر بخشی از مواد غذایی گیاهی است که در بدن هضم نمی‌شود و در روده باقی می‌ماند. فیبر باعث افزایش حجم مدفوع شده و به بهبود عملکرد روده‌ها کمک می‌کند. مواد غذایی حاوی فیبر زیاد شامل میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و نان سبوس‌دار می‌باشند.
  • عدم نوشیدن مایعات فراوان می‌تواند منجر به یبوست شده و یا یبوست را تشدید کند. در صورت مصرف فیبر و مایعات به مقدار کافی، مدفوع معمولاً نرم است و به راحتی دفع می‌شود. با این حال برخی از افراد برای جلوگیری از یبوست به مصرف مقدار بیشتری فیبر و مایعات نیاز دارند.
  • برخی از رژیم‌های لاغری حاوی فیبر کمی هستند و امکان دارد منجر به یبوست شوند. این رژیم‌های لاغری شامل رژیم‌های حاوی کربوهیدرات کم و یا رژیم مایعات می‌باشند.
  • بعضی از داروها می‌توانند باعث ایجاد یبوست شوند. نمونه این داروها شامل داروهای مسکن (مخصوصاً داروهای حاوی کدئین مانند استامینوفن کدئین و یا مسکن‌های قوی مانند مورفین)، برخی از داروهای ضد اسید معده، بعضی از داروهای ضد افسردگی (شامل آمی‌تریپتیلین) و قرص آهن می‌باشند. بسیاری از داروهای دیگر نیز می‌توانند باعث یبوست شوند. به این منظور بروشور داروها جهت بررسی عوارض جانبی بایستی به دقت خوانده شود. در صورت ایجاد یبوست در اثر مصرف دارو بایستی با پزشک مشورت شود تا در صورت امکان پزشک داروها را تغییر دهد.
  • برخی از بیماری‌ها می‌توانند باعث ایجاد یبوست شوند. نمونه این بیماری‌ها شامل :
  • کم‌کاری تیروئید
  • سندروم روده تحریک‌پذیر
  • بیماری دیورتیکولی
  • سرطان روده بزرگ
  • عدم تحرک کافی به دلایلی مانند :
  • بیماری یا آسیب‌دیدگی
  • از کار افتادگی
  • ضعف یا سالخوردگی
  • افسردگی
  • مشکلات کاری
  • چاقی
  • بارداری. تقریباً از هر 5 زن، 1 نفر دچار یبوست می‌شود. تغییرات هورمونی در دوران بارداری باعث کند شدن حرکات روده می‌شوند. همچنین در دوران بارداری یبوست می‌تواند به این علت ایجاد شود که در اثر حاملگی فضای زیادی در شکم مادر اشغال شده و به روده‌ها فشار وارد می‌شود.

دلایل ناشناخته ایجاد یبوست 

برخی از افراد با وجود عدم ابتلا به بیماری، رعایت رژیم سالم غذایی، نوشیدن فراوان مایعات و عدم مصرف هر گونه دارو دچار یبوست می‌شوند. در چنین مواردی فعالیت روده‌ها کاهش پیدا می‌کند. این حالت بسیار شایع می‌باشد و به آن یبوست عملکردی گفته می‌شود. این نوع یبوست بیشتر در زنان ایجاد می‌شود و معمولاً در دوران کودکی یا اوایل بزرگسالی آغاز شده و در طول زندگی ادامه دارد.

انجام آزمایش جهت تشخیص علت یبوست


معمولاً برای تشخیص علت یبوست به آزمایش نیازی نیست. با این حال در صورت وجود موارد زیر امکان دارد از آزمایش استفاده شود :

  • در صورتی که یبوست اخیراً ایجاد شده و علت مشخصی مانند تغییر در رژیم غذایی یا مصرف دارو نداشته باشد. این حالت در اثر تغییر در عملکرد عادی روده ایجاد می‌شود و در صورتی که بیش از حدود شش هفته ادامه داشته باشد بایستی از آزمایش استفاده شود؛ چرا که این حالت می‌تواند نشانه‌ای از وجود سرطان روده باشد.
  • در صورتی که یبوست شدید باشد و به کمک داروهای مُلین درمان نمی‌شود.
  • در صورتی که علائمی مانند دفع خون از روده، کاهش وزن، دوره‌های کوتاه اسهال، علائم شبانه، سابقه سرطان روده بزرگ یا بیماری التهاب روده (بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو) یا علائم دیگر همراه با یبوست وجود داشته باشند.

درمان و جلوگیری از یبوست 


جهت بهبود عملکرد دستگاه گوارش و در نتیجه رفع و جلوگیری از بروز یبوست اقدامات زیر بایستی انجام شوند.

مصرف مواد غذایی حاوی فیبر زیاد 

درمان یبوست با مصرف غذاهای فیبردار

فیبر بخشی از مواد غذایی گیاهی است که در بدن هضم نمی‌شود و باعث نرمی و افزایش حجم مدفوع می‌شود. کاهش یبوست در اثر افزایش فیبر در رژیم غذایی به چند روز یا حتی چند هفته زمان نیاز دارد. پس از مصرف فیبر به مقدار زیاد امکان دارد در ابتدا کمی نفخ ایجاد شود. با گذشت زمان نفخ رفع می‌شود. بهتر است مقدار مصرف فیبر به تدریج افزایش پیدا کند. مقدار مناسب مصرف فیبر در هر روز 30 گرم می‌باشد. همراه با افزایش مصرف فیبر بایستی به مقدار زیاد مایعات مصرف شود. به ندرت امکان دارد در اثر مصرف فیبر زیاد و بدون نوشیدن مایعات به مقدار کافی، انسداد روده ایجاد شود.

مصرف فراوان مایعات

روزانه بایستی حداقل دو لیتر (حدود 8 تا 10 فنجان) مایعات در روز مصرف شود. مقدار زیادی از مایعات به شکل ادرار دفع می‌شود و مقداری از آن در روده باعث نرم شدن مدفوع می‌شود. بیشتر نوشیدنی‌ها به غیر از نوشیدنی‌های الکلی برای رفع یبوست مناسب هستند. نوشیدنی‌های الکلی باعث کم شدن آب بدن می‌شوند. برای شروع بهتر است علاوه بر نوشیدنی‌های دیگر، یک لیوان آب (3 تا 4 مرتبه در روز) مصرف شود.

سوربیتول 

سوربیتول نوعی قند است که به طور طبیعی در برخی از مواد غذایی وجود دارد. این ماده به درستی در بدن هضم نشده و آب را به روده هدایت می‌کند و باعث نرم شدن مدفوع می‌شود. بنابراین بهتر است از مواد غذایی حاوی سوربیتول در رژیم غذایی استفاده شود. میوه‌هایی مانند سیب، زردآلو، انگور فرنگی، انگور و کشمش، هلو، گلابی، تمشک و توت فرنگی حاوی مقدار زیادی سوربیتول هستند. میزان سوربیتول در میوه‌های خشک شده در حدود 5 تا 10 برابر بیشتر است.

تأثیر مواد غذایی گیاهی در رفع یبوست

تحقیقات نشان می‌دهند که تأثیر آلو در رفع یبوست به اندازه برخی از داروهای ملین می‌باشد. مصرف حدود شش آلو (در دو نوبت) در روز در رفع یبوست بسیار مؤثر است.

ورزش مداوم 

ورزش و تحرک مداوم به بهبود عملکرد روده کمک می‌کند. عدم تحرک (حتی به صورت موقتی) باعث افزایش احتمال ایجاد یبوست در افراد می‌شود.

نکاتی در مورد دفع مدفوع در زمان یبوست

برخی از افراد در صورت مشغله زیاد، رفتن به دستشویی را به تأخیر می‌اندازند. در نتیجه امکان دارد مدفوع متراکم شده و دفع آن دشوار شود. دفع مدفوع بایستی با آرامش انجام شود تا فرد از تخلیه روده خود اطمینان حاصل کند.

  • در صورت عدم تحرک (در اثر بیماری یا زوال عقل) بایستی در رفتن به دستشویی در زمان مناسب به فرد ناتوان کمک شود. همچنین بایستی به این افراد کمک شود تا بدون عجله و در آرامش عمل دفع را انجام دهند.
  • بهتر است قبل از هر عمل دیگری در زمان صبح یا 30 دقیقه پس از صرف صبحانه از دستشویی استفاده شود؛ چرا که حرکت مدفوع در روده در زمان صبح و پس از صرف صبحانه راحت‌تر انجام می‌شود. به این حالت رفلکس گاستروکولیک گفته می‌شود.
  • وضعیت نشستن در زمان دفع در دستشویی خصوصاً برای افراد سالخورده که دچار یبوست هستند از اهمیت زیادی برخوردار است. استفاده از توالت فرنگی برای چنین افرادی دشوار می‌باشد. بهتر است جهت تغییر وضعیت نشستن و کمک به دفع مدفوع از یک چهارپایه استفاده شود؛ به این صورت که بر روی چهارپایه نشسته، به سمت جلو خم شده و آرنج‌ها بر روی ران‌ها قرار داده شود. در هنگام دفع مدفوع نفس نبایستی نگه داشته شود.

مصرف داروهای ملین (ضد یبوست)

مصرف داروهای ملین برای درمان یبوست

داروهای ملین جهت رفع یبوست مصرف می‌شوند. تنها در صورتی که تغییر در رژیم غذایی و نحوه زندگی تاثیری در درمان یبوست نداشته باشند از این داروها استفاده می‌شود. حتی در صورت مصرف داروهای ملین بهتر است رژیم غذایی مناسب رعایت شود.

در صورت بروز یبوست خفیف و کوتاه‌مدت، بدون مراجعه به پزشک امکان تهیه داروی ملین از داروخانه وجود دارد. پس از رفع یبوست می‌توان مصرف داروهای ملین را قطع کرد. در صورت وجود یبوست بلندمدت و مزمن بایستی به پزشک مراجعه شود.

امکان دارد درمان یبوست مزمن دشوار باشد. در چنین مواردی داروهای ملین بایستی برای مدت طولانی مصرف شوند و مصرف آن‌ها نباید به طور ناگهانی متوقف شود.

چهار نوع داروی ملین وجود دارد و تأثیر آن‌ها متفاوت می‌باشد. انتخاب نوع ملین توسط پزشک به عواملی مانند علائم یبوست، عوارض جانبی دارو، ابتلا به بیماری‌های دیگر و هزینه دارو بستگی دارد. داروی ملین تنها بایستی برای مدت زمان محدودی استفاده شود. پس از رفع یبوست، مصرف دارو بایستی متوقف شود.

روش‌های درمانی دیگر جهت درمان یبوست

یبوست معمولاً توسط رعایت رژیم غذایی حاوی فیبر زیاد، نوشیدن مایعات فراوان، ورزش و مصرف دارو قابل درمان است. در بیشتر موارد داروهای ملین به صورت خوراکی مصرف می‌شوند. امکان دارد در برخی از موارد مصرف داروهای ضد یبوست از طریق مقعد انجام شود.

  • شیاف داروی ضد یبوستی است که از طریق مقعد وارد بخش انتهایی روده بزرگ می‌شود. شیاف گلیسیرین به عنوان محرک در روده بزرگ عمل می‌کند و باعث بهبود عمل دفع می‌شود. در برخی از مواقع برای رفع یبوست شدید از تنقیه استفاده می‌شود. در این روش مایع مورد نظر از طریق مقعد وارد بخش انتهایی روده بزرگ می‌شود. از تنقیه برای تخلیه انتهای روده بزرگ در موارد یبوست شدید استفاده می‌شود.
  • امکان دارد از داروهای جدیدتری در درمان یبوست مزمن استفاده شود. در صورت عدم تأثیر داروهای ملین معمولی از داروهایی مانند پروکالوپراید، لوبی‌پروستون و لیناکتولاید جهت نرم کردن مدفوع استفاده می‌شود.

عوارض ناشی از یبوست 


احتمال این که یبوست در کوتاه‌مدت بتواند باعث ایجاد عوارض بلندمدت شود، کم می‌باشد. در برخی از مواقع امکان دارد در اثر عبور مدفوع سفت و بزرگ، پارگی در پوست مقعد ایجاد شود که در اصطلاح به آن فیشر مقعد گفته می‌شود. این حالت بسیار دردناک است و گاهی با خونریزی مختصر در زمان خروج مدفوع همراه است.

یبوست مزمن و استفاده بلندمدت از داروهای ملین می‌تواند به اصطلاح باعث تنبلی روده شود. در این حالت عملکرد روده در حالت طبیعی و بدون مصرف دارو کند شده و امکان دارد باعث تشدید یبوست بشود. جهت جلوگیری از بروز چنین حالتی باید تنها برای مدت کوتاهی از داروهای ملین استفاده شود. برخی از افراد جهت رفع یبوست شدید به استفاده مداوم از این داروها نیاز دارند. در صورت نیاز مداوم به داروهای ملین بایستی به پزشک مشورت شود.

یبوست شدید و مزمن در برخی از مواقع می‌تواند منجر به سفت شدن و فشردگی مدفوع بشود. در این حالت حجم زیادی از مدفوع سفت باعث مسدود شدن بخش انتهایی روده برگ می‌شود. در نتیجه بخش انتهایی روده کشیده و بزرگ می‌شود و عضلات آن به درستی عمل نمی‌کنند و نمی‌توانند مدفوع را خارج کنند. در چنین مواقعی برخی از افراد تصور می‌کنند که دچار اسهال شده‌اند؛ چرا که در این حالت امکان دارد مدفوع به صورت مایع از  بالای توده مدفوع سفت، از مقعد خارج شود. در این صورت حتی امکان دارد بی‌اختیاری مدفوع نیز ایجاد شود و فرد کنترلی در دفع مدفوع مایع نداشته باشد. در چنین مواقعی تشخیص عارضه توسط پزشک یا پرستار و بوسیله معاینه مقعد انجام می‌شود.

جهت رفع فشردگی و سفت شدن مدفوع، بایستی از مقادیر زیاد داروی ملین و گاهی از شیاف یا تنقیه استفاده شود. پس از خروج مدفوع سفت، معمولاً باید برای مدت طولانی از داروهای ملین استفاده شود تا از بروز مجدد عارضه جلوگیری شود.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *